środa, 10 lipca 2019

Kordian. Inna perspektywa dla romantycznego dramatu


Imię Kordian znaczy tyle, co „dający serce”. Imię to wprowadził do użytku Juliusz Słowacki, autor dramatu romantycznego, który od lat funkcjonuje jako element żelaznego kanonu szkolnych lektur.

Pomimo upływu lat Kordian, jeśli odpowiednio i kreatywnie na niego spojrzeć, może stać się ciekawym przyczynkiem do dyskusji. Oczywiście na lekcjach języka polskiego omawia się przede wszystkim koncepcję „Winkelrieda narodów” i wynikające z niej implikacje, opozycyjne do wysuniętej przez Mickiewicza idei „Chrystusa narodów”. Debata na temat honorowej i niehonorowej walki o wolność to ważny element filozofii romantyków i zarzewie ich sporów. 


Ciekawe jednak jest również spojrzenie na utwór z nieco bardziej współczesnej perspektywy, pod względem psychologicznym. Kordian test przechodzi nie tylko jako bojownik o wolność, ale też jako człowiek u progu dojrzałości. Interesujące może okazać się poszukanie odpowiedzi, jak zdefiniować jego charakter. Czy był słaby, czy przytłoczony przez demony, którym mimo przedwczesnej dojrzałości nie był w stanie sprostać? Czy był buńczuczny, zamiast mierzyć siły na zamiary, i poniósł przez to klęskę? Czy w ogóle zasługuje na współczucie, wsparcie, zrozumienie, czy raczej należy go potępić? Taka dyskusja może być ciekawym dopełnieniem rozważań na temat Kordiana jako dramatu romantycznego.

poniedziałek, 1 lipca 2019

Cudowna podróż, czyli klasyka szwedzkiej literatury dla dzieci


W Szwecji zna tę książkę każde dziecko i każdy dorosły, ponieważ zdecydowana większość z nich się na niej wychowała. Charakterystyczny wizerunek bohatera lecącego na grzbiecie gęsi nad Skanią znalazł się nawet na jednym z banknotów, do tego stopnia jest rozpoznawalny. Cudowna podróż to klasyka klasyki, jeżeli chodzi o szwedzką literaturę dziecięcą.

Akcja dzieje się w XIX wieku, a głównym bohaterem jest chłopiec o imieniu Nils – prawdę mówiąc, dosyć nieznośny. Ma zwyczaj płatać złośliwe figle i zachowywać się nieprzyjemnie w stosunku do zwierząt. To wszystko jednak do czasu, kiedy jego perspektywa ulegnie zupełnej zmianie po magicznym przeobrażeniu. Znajdując się w nowej dla siebie sytuacji, na słabszej pozycji, zaczyna więcej rozumieć, nabiera dojrzałości i żałuje tego, co robił wcześniej. 


Odbyta przez Nilsa cudowna podróż test stawia zresztą nie tylko przed chłopcem, ale i przed jego otoczeniem. Dla czytelnika zaś to również wyprawa, przybliżająca go do kultury, tradycji, podań ludowych i opowieści popularnych w różnych regionach Szwecji. Książka swobodnie żongluje wiedzą o szwedzkich zabytkach, faunie i florze, historii, czasami bardziej dosłownie, czasami w metaforyczny i symboliczny sposób. Jest to zatem nie tylko cenna nauka zachowania, ale też spotkanie młodego czytelnika z konkretną wiedzą.

czwartek, 20 czerwca 2019

Dzieje Tristana i Izoldy. Gorzka cena za wielką miłość


Bywa tak, że wszystko wydaje się idealnie, dokładnie zaplanowane – po czym dzieje się coś, co całkowicie zmienia sytuacje, wstrząsa naszym światem i sprawia, że wszystko dosłownie staje na głowie.

Tristan i Izolda są symbolami nieszczęśliwych kochanków równie dobrze znanymi, co Romeo i Julia. W ich historii jest jednak więcej dwuznaczności moralnej, sprowadzającej się głównie do pytania – czy w imię spełnienia miłości naprawdę mamy prawo do wszystkiego? Zdrada zaufania, zawód, niespełnione obietnice, oszustwa, manipulacje – takich działań ze strony Izoldy i Tristana nie brakuje, i to w stosunku do osób, które uważają za bliskie i drogie.


Śledzącym dziejeTristana i Izoldy test ich uczucia może się wydawać okrutny, ponieważ faktycznie, na drodze dwojga zakochanych stale piętrzą się trudności i przeszkody. Najciekawsze są jednak walki, które oboje toczą z własnymi sumieniami i własną moralnością. Pod tym względem to historia na swój sposób bardziej tragiczna, a z pewnością bardziej dojrzała niż opowieść Romea i Julii. Z jednej strony otrzymujesz wielki dar, coś, o czym wielu ludzi tylko marzy – z drugiej, staje się on dla ciebie olbrzymim moralnym ciężarem...

poniedziałek, 10 czerwca 2019

Pamiętnik z powstania warszawskiego. Pamiętnik cywilnego mieszkańca stolicy


Nie ma tu potrzeby dyskutować o zasadności wybuchu powstania warszawskiego – o szansach jego powodzenia, odpowiedzialności dowódców czy przemyśleniu strategii. Debaty na ten temat trwają i na pewno jeszcze będą trwać długo. Niezależnie jednak od opinii na temat militarnego wymiaru powstania, jedno pozostaje jasne dla wszystkich – była to olbrzymia tragedia, która pochłonęła życie tysięcy ofiar.

Miron Białoszewski opisuje swoje doświadczenia cywila, nie żołnierza-powstańca. W jego opowieści nie ma mowy o bohaterstwie, o wielkiej sprawie, o poświęceniu. Odwaga mierzy się prostymi odruchami chwili, uwaga koncentruje głównie na woli przetrwania, nawet nie z dnia na dzień, ale wręcz z godziny na godzinę. 

Test z lektury Pamiętnik zpowstania warszawskiego pozwala przypomnieć sobie o tym drugim obliczu wystąpienia zbrojnego. O cywilach gnieżdżących się w piwnicach, masakrowanych i palonych, wyrzucanych z domów, walczących o każdy kęs strawy, o każdy łyk wody, rannych, żyjących wśród zgliszczy i pożarów. Chociaż do stylistyki Białoszewskiego nie jest łatwo się przyzwyczaić, to i tak ten tragiczny, wstrząsający obraz bez trudu znajduje drogę do wyobraźni czytelnika.

czwartek, 30 maja 2019

Ziele na kraterze. Czy dobrze znasz powieść Melchiora Wańkowicza?


Czasami najpiękniejsze wspomnienia są jednocześnie tymi najbardziej bolesnymi. Wtedy szuka się sposobu, żeby je oswoić, ogarnąć, wyciągnąć z nich ciepło, a ból przytłumić.

Nie jest wykluczone, że tworzenie Ziela na kraterze miało taki właśnie terapeutyczny wymiar dla Melchiora Wańkowicza. W tej w dużej mierze autobiograficznej powieści skupia się na dzieciństwie i dorastaniu dwóch córek: Marty i Krysi, na atmosferze domu rodzinnego, słynnego zresztą w Warszawie Domeczku, na relacjach w bliższej i dalszej, a także „przygarniętej” rodzinie. Powstaje krajobraz pełen uroku, ciepła, przygód, a czasem powagi podejmowania ważnych decyzji w drodze do dojrzałości. Z mądrym, ukochanym ojcem i z równie mądrą i ukochaną, czułą, opiekuńczą matką u boku. 
Krystyna Wańkowicz

To jednak pokolenie ziela na kraterze – dorastającego w ciągłym zagrożeniu, niemal dosłownie pod ostrzałem. Jedna z córek Melchiora, Krysia, nie przeżyła wojny, zginęła w powstaniu warszawskim. Dla pokolenia budującego to ziele na kraterze test patriotyzmu i walki był czymś przyjmowanym niezwykle poważnie. Marta jednak przeżyła i swoją córkę ochrzciła imieniem siostry. Wspomnienia Melchiora Wańkowicza dążą właśnie do tego punktu – do stwierdzenia, że jego córka Krystyna żyje – i zawsze żyć będzie.

sobota, 18 maja 2019

Quiz o Europie. Każdy Europejczyk powinien się z nim zmierzyć!


Najbardziej rozczłonkowana część świata, której nazwa pochodzi z greki. Odkąd w epoce kamienia na jej obszarze pojawiły się pierwsze hominidy, przeżyła niesłychanie wiele przemian, ewolucji, wzlotów, ale i upadków. Dziś jest kosmopolitycznym organizmem, szczycącym się budowaniem świata bez granic: Europa.

W Europie żyje ponad 700 milionów ludzi, co plasuje ją na trzecim miejscu pod względem liczby ludności. Większość z nich posługuje się językami należącymi do rodziny języków indoeuropejskich, zwłaszcza tymi z grupy słowiańskiej, romańskiej i germańskiej. Podział państw w Europie zmieniał się wielokrotnie, tylko w samym XX wieku miały miejsce liczne zmiany, przede wszystkim związane z globalnymi konfliktami i przemianami ustrojowymi. 


Największą strukturą polityczną, jaka w Europie istnieje, jest oczywiście Unia Europejska, do której należy 28 demokratycznych państw. Polska należy do tej struktury od 2004 roku. Można rzucać jeszcze wiele hasłowych urywków informacji, ponieważ historia Europy jest niesłychanie bogata, pod względem kulturalnym obfituje w fantastyczne dzieła muzyczne, literackie, malarskie… To masa wiedzy, którą ludzie specjalizujący się w tym temacie przyswajają latami. Niemniej każdy z nas powinien być w stanie rozwiązać quizo Europie, odpowiadając prawidłowo przynajmniej na większą część pytań, ponieważ człowiekowi kulturalnemu i obytemu pewne rzeczy po prostu wypada wiedzieć!

poniedziałek, 6 maja 2019

Quiz wiedzy o Polsce. Jak sobie poradzisz?


Wielu z nas, wyjeżdżając na zagraniczną wycieczkę, stara się jak najwięcej dowiedzieć o docelowym kraju swojej wyprawy. Jaką ma specyfikę, kulturę, co przede wszystkim warto zobaczyć, jaką te zabytki mają historię… czy jednak z równą starannością i zainteresowaniem pochylamy się nad wiedzą na temat ojczystego kraju?

A przecież Polska to kraj o długoletniej i fascynującej historii, nad Wisłą powstawały wielkie dzieła – literackie, muzyczne, malarskie, działały wybitne jednostki, dokonywano przełomowych odkryć. Prawdziwa wiedza i orientacja w świecie wymaga solidnych podstaw, a te podstawy to dobre opanowanie podstawowych informacji dotyczących kraju zamieszkania. Zwłaszcza jeśli żyjemy w nim od zawsze, tu się urodziliśmy i wychowaliśmy. 


Quiz wiedzy o Polsce to sposób na to, by uporządkować to, co docierało do nas różnymi kanałami i w ten czy w inny sposób zapadało w pamięć, zarówno w czasie nauki w szkole, jak i poza nią. Możemy spodziewać się pytań dotyczących hymnu narodowego, kopalni w Wieliczce, Okrągłego Stołu, ale też tych dotyczących ludzi – pojawi się zarówno pewien legendarny przywódca i polityk, jak i pewna – równie legendarna – mistrzyni olimpijska. A zatem do dzieła i pokaż, co potrafisz!