Motywy literackie na maturze. Jak porządkować wiedzę?

Matura to ważny egzamin, przełomowy w życiu każdego ucznia. W zależności od cech charakteru podchodzi się do niego w odmienny sposób: niektórzy mobilizują się na ostatniej prostej, inni sumiennie pracują z dużym wyprzedzeniem, jeszcze inni wyjątkowo się denerwują i stresują, co utrudnia im naukę. Jedno pozostaje niezmienne – zakres materiału do opanowania.

Egzamin z języka polskiego wymaga zgłębienia obowiązkowych lektur, co wychodzi poza zwyczajne przyswojenie fabuły, chociaż to oczywiście ważne. Maturzysta musi umieć myśleć kompleksowo, widzieć kontekst, odnosić czytaną książkę do rzeczywistości historycznej, w której powstała, rozpoznawać cechy stylu właściwe dla epoki. Kiedy w perspektywie jest matura, motywy literackie to jeden z elementów, które trzeba dobrze opanować, umieć zestawić ich obecność w różnych utworach z różnych okresów literackich. 

Jest ich wiele – motyw matki, rodziny, ojczyzny, wsi, wojny, miłości... można wymieniać i wymieniać. Nie da się przewidzieć, który z nich pojawi się ostatecznie na egzaminie maturalnym, lepiej zatem uprzedzająco przyswoić sobie ich jak najwięcej i porządkować wiedzę na bieżąco, na przykład – rozwiązując quiz motywów literackich!

Lektury do matury, czyli jak czytać, żeby zdać

Czytanie może być prawdziwą przyjemnością. Ba, dla niektórych ludzi to autentyczna pasja i nie wyobrażają sobie życia bez książki. Są też jednak tacy, którzy źle znoszą nacisk i przymus. Każdy tytuł znajdujący się na liście lektur automatycznie ich zniechęca. A przecież wcale tak być nie musi!

Zacznijmy od stwierdzenia niepodważalnego faktu: lektury do matury czytać trzeba. Nie da się tego uniknąć, jeśli chcemy zdań egzamin dojrzałości na zadowalającym poziomie. Jeśli jednak popracować nad własnym podejściem i przestać traktować je wrogo, można niespodziewanie odkryć, że czytanie nawet pozycji polecanych przez szkołę ma szansę sprawiać przyjemność. Czasami wystarczy zawalczyć z nieuporządkowaniem, z natłokiem informacji.

Przyjrzeć się fabule punkt po punkcie, zastanowić się nad kontekstem, w jakim została osadzona, nad okresem historycznym, w jakim powstała. Co wówczas działo się na świecie i w Polsce? Jakie dzieła już powstały, a jakie dopiero miały powstać? Jakie były wyznaczniki stylu epoki? Uświadomienie sobie tła pomaga lepiej zrozumieć książkę, z którą mamy do czynienia. Pomocne jest też rozwiązywanie quizów, przybliżających poszczególne lektury maturalne. W ten sposób łatwo można zapamiętać układ zdarzeń, bohaterów, relacje między nimi, nazwy własne, które czasem uciekają. Literatury w żadnej formie nie należy się bać, nawet jeśli do jej czytania zobowiązuje nas plan programowy.

"Syzyfowe prace" Stefana Żeromskiego - jak dobrze znasz lekturę?

Stefan Żeromski opublikował powieść Syzyfowe prace pod pseudonimem Maurycy Zych – najpierw na łamach dziennika Nowa Reforma w 1897 roku, a rok później w formie książkowej. Pisząc opowieść o Marcinie Borowiczu sięgnął do własnych wspomnień i doświadczeń dorastania w zaborze rosyjskim.

Dziś jako lektura szkolna powieść Żeromskiego jest zarówno świadectwem dojrzewania młodego człowieka, którego kształtują wzorce rodzinne i szkolne, obserwacje i wnioski, które z nich wyciąga, jak i historycznym portretem sprzeciwu polskiej młodzieży wobec procesu rusyfikacji. Rozwiązując test z lektury Syzyfowe prace porządkujemy zatem wiedzę o konkretnym wycinku historii i postawach, które wówczas przyjmowano – spotykamy zarówno godnych podziwu buntowników, jak i interesownych sprzedawczyków, których obchodzi wyłącznie własna korzyść. 

Chociaż te czasy dawno należą do przeszłości, ogólne problemy dorastania i dojrzewania, poczucia zagubienia i niepewności, niewiary we własne siły i nieśmiałość pierwszego młodzieńczego zauroczenia pozostają zaskakująco aktualne. Ponadto jest to powieść o tyle specyficzna, że chociaż na pierwszym planie pozostaje Marcin Borowicz, to jednak cały czas odnosi się wrażenie, że to, co najistotniejsze, rozgrywa się na drugim planie i dotyczy bohaterów nieco bardziej ukrytych w tle. Warto tutaj dodać, że pierwsze wydanie powieści w zaborze rosyjskim w 1909 roku nosiło zresztą tytuł Andrzej Radek, czyli Syzyfowe prace.

Lektury szkolne. Czy ich czytanie może być przyjemnością?

Można czasem spotkać się z opinią, że dla książki trafienie na listę obowiązkowych szkolnych lektur to pech. Zaczyna się bowiem wówczas kojarzyć nie z przyjemnością czytelniczą, ale z przymusem i koniecznością. Jak sprawić, by klasyczne pozycje literackie stały się czymś, po co młodzi ludzie sięgną chętniej i bez oporu?

Odpowiedź jest prosta: odczarować, wzbogacając poznawanie lektury o element dodatkowej rozrywki. Granicą jest w zasadzie wyłącznie kreatywność. Można przygotować przedstawienie, w którym uczniowie wcielą się w bohaterów lektury. Można zachęcić ich do odegrania sceny i poprowadzenia jej zgodnie z własną koncepcją. Można wymyślić opowiedzenie treści lektury poprzez obraz, wiersz albo żywą kompozycję. Grać w kalambury czy w zgadywanki. Oczywiście również rozwiązywać quizy! 

 Te mają szczególne zalety – nie tylko same w sobie są przyjemne, ale też pomagają utrwalać sobie i porządkować szczegóły fabuły książki, którą właśnie przeczytaliśmy. Nie warto natomiast polegać na brykach i internetowych streszczeniach. Wiele z nich zawiera wpadki i nieścisłości – zamiast dobrej oceny czeka nas wówczas ośmieszenie... 

Lektury czytać trzeba, i to samodzielnie, ale szczypta wyobraźni wystarczy, byśmy się przekonali, że klasyka, chociaż tak szacowna, nie musi być wcale nudna. Kto wie, może lektura szkolna stanie się nawet jedną z naszych ulubionych książek...?

Test z lektury W pustyni i w puszczy. Jak wiele pamiętasz?

Ah, ten zew przygody! Te marzenia o wielkich czynach! Przekonanie, że dokonamy w życiu czegoś wielkiego, że nie ma dla nas rzeczy niemożliwych! To postawa, którą często pielęgnują w nas bohaterowie naszego dzieciństwa, tacy jak Staś Tarkowski.

W przypadku różnych lektur, nie tylko W pustyni i w puszczy – test sprawdzający znajomość szczegółów fabularnych brzmi jak coś trudnego, niezbyt rozrywkowego. Wcale jednak nie musi tak być. Test z lektury W pustyni i w puszczy można przecież równie dobrze potraktować jak sentymentalną podróż do krainy wspomnień i odświeżyć w sobie intensywne emocje, które nam towarzyszyły, gdy byliśmy dziećmi. 

 Z zapartym tchem śledziliśmy wtedy odważne poczynania Stasia, podziwiając jego siłę, zdecydowanie, dojrzałość i instynkt opiekuńczy, obdarzaliśmy sympatią słodką, pełną dobroci i serdeczności Nel. Trzymaliśmy kciuki za ich perypetie na bezkresach pustyni. Ponieważ w gronie szkolnych lektur wciąż można znaleźć W pustyni i w puszczy – test znajomości lektury zapewne pojawi się w niejednej szkole. Przezorny zawsze ubezpieczony, przyda się zatem zarówno dorosłym wspominającym dawne czasy, jak i sumiennym uczniom. Ta sumienność może się zresztą posunąć dalej, jeśli podejmie się próbę, by przejść test z lektury W pustyni i wpuszczy zawierający pytania trudne i szczegółowe.

Nie wszystkie książki naszego dzieciństwa, powiedzmy sobie szczerze, są warte tego, by do nich wracać. Jednak przygoda, którą opisał nam Henryk Sienkiewicz, z pewnością zalicza się do grona tych wartych ponownego przeczytania.

Mały Książę - test znajomości lektury

Dziecko zawsze dostrzeże, że rysunek przedstawia węża boa, który połknął słonia. Dlatego dzieci muszą być szczególnie cierpliwe i wyrozumiałe w stosunku do dorosłych, dostrzegających w takim obrazu wyłącznie kapelusz. Jednak "Mały Książę" to książka, która uczy nas, jak pielęgnować w sobie niewinny zachwyt nad światem i prostą życiową mądrość.

Jeżeli zawsze bliski był ci Mały Książę – test znajomości lektury nie tylko odświeży twoją pamięć, ale i pobudzi nostalgię. Można się znów na chwilę przenieść do świata, w którym nie ma nic ważniejszego, aniżeli miłość do pięknej róży, a to, co naprawdę ważne, kryje się w przyjaźni, gwiazdach, poznawaniu i marzeniach. Filozofia zawarta w "Małym Księciu" jest w gruncie rzeczy prościutka, niemniej głęboko poruszająca i szczera. Zawiera w sobie prawdy, o których w toku życia zapominamy, skupieni na sprawach, które nazywamy poważnymi i kluczowymi. Czy jednak obdarzenie miłością wyjątkowej istoty do takich nie należy? Czy do najpoważniejszych kwestii nie zalicza się oswojenie kogoś na zawsze? 

Kiedy w grę wchodzi Mały Książę – test może przybrać dwie formy. Jedna, skierowana do wszystkich czytelników pragnących sprawdzić, jak dobrze pamiętają treść książki, ma poziom nieco łatwiejszy. Jednak test z lektury Mały Książę o wysokim stopniu trudności to już wyzwanie dla tych, którzy czytają i zapamiętują wyjątkowo sumiennie i uważnie. Takiej wiedzy wymaga się zresztą od uczniów, więc dla nich test jest poręcznym narzędziem przygotowania się do lekcji. Nawet jednak dla tych dorosłych, którzy lata edukacji dawno mają za sobą, a na rysunkach widzą słonie i węże, ponowne spotkanie z Małym Księciem może okazać się nadspodziewanie przyjemnym doświadczeniem.